Medytacja · ŚWIĄTYNIA ŚWIATŁA

Medytacją nazywa się różne praktyki pracy z uwagą i świadomością chwili obecnej. W Temple of Light korzystamy z niej nie jako z mistycznego rytuału, lecz jako narzędzia przygotowania, regeneracji i rozwijania umiejętności obserwowania własnego stanu.

Badania pokazują, że praktyki medytacyjne mogą pomagać w radzeniu sobie ze stresem i poprawiać niektóre aspekty dobrostanu psychicznego.

Medytacja nie zastępuje pracy z psychologiem ani specjalistą medycznym.

Historia i definicje

„Medytacja” to pierwotnie słowo europejskie: łacińskie meditatio, od meditari — „rozmyślać, rozważać, ćwiczyć”. W językach francuskim i angielskim jest poświadczone już w XII wieku, przede wszystkim w znaczeniu refleksji i kontemplacji modlitewnej. Później europejscy tłumacze zaczęli używać tego znanego słowa jako zbiorczego przekładu wschodnich pojęć: dhyāna/jhāna, bhāvanā, a czasem także samādhi.

W tradycjach indyjskich dhyāna oznacza zwykle medytacyjne skupienie lub pogrążenie. Dokładne znaczenie różni się w buddyzmie, hinduizmie i dżinizmie, dlatego dhyāna jest jednym z pojęć tłumaczonych jako „medytacja”, a nie uniwersalną nazwą każdej świadomej czynności.

Medytacja to ogólna nazwa praktyk, w których człowiek świadomie kieruje i reguluje uwagę: utrzymuje ją na wybranym obiekcie, „przeżywa” bieżące doświadczenie albo rozwija określony stan wewnętrzny. Może jej towarzyszyć odprężenie, ale nie sprowadza się ona wyłącznie do niego.

Określona sekwencja działań umysłowych może w umiarkowanym stopniu zmniejszać stres i reaktywność na poszczególne przeżycia wewnętrzne oraz bodźce zewnętrzne, choć efekt jest indywidualny. Nastrój może stawać się spokojniejszy i bardziej pogodny, a ciało — rozluźnione.

Badania EEG pokazują, że medytacja może zmieniać rozkład aktywności pomiędzy kilkoma pasmami częstotliwości. W praktykach uważności często obserwowano wzrost aktywności alfa i theta, wiązany ze stanem odprężonego czuwania, jednak wyniki zależą od techniki, doświadczenia osoby praktykującej oraz warunków pomiaru.

Warto również wspomnieć o odmiennych stanach świadomości (OSS) — stanach, w których postrzeganie czasu, ciała, emocji lub otoczenia różni się od codziennego doświadczenia. Medytacja może zmieniać subiektywny stan, lecz takie zmiany nie są celem praktyki.

Wejściu w OSS lub stan medytacyjny mogą służyć — choć nie są konieczne:

różne sposoby oddychania, w tym świadome oddychanie i oddychanie holotropowe;
oddziaływanie poprzez ciało: relaksacja lub ruch, w tym terapia tańcem, terapia zorientowana na ciało, praktyki tantryczne, „taniec ekstatyczny”, formy ze Sztuk Walki i pozycje kojarzone z określonym stanem;
oddziaływanie dźwiękiem: cisza, pojedyncze dźwięki, muzyka, hymny religijne, własny śpiew i mantry;
skojarzeniowe bodźce węchowe, takie jak aromaty i kadzidła;
substancje chemiczne, zarówno nielegalne, jak i legalne — STANOWCZO ODRADZAMY;
oddziaływanie wzrokowe: kontemplacja harmonii krajobrazu, przeciążenie sensoryczne poprzez naprzemienne światło i cień, skupienie na obiekcie oraz mandala;
nastawienie mentalne: autosugestia, afirmacje, hipnoza, autohipnoza, koncentracja i liczenie.

Nie używaj medytacji zamiast leczenia i nie łącz jej z hiperwentylacją, substancjami psychoaktywnymi, brakiem snu ani innymi sposobami celowego, gwałtownego zmieniania stanu świadomości.

Dlaczego z niej korzystamy

W kontekście Neoteric Martial Arts medytacja pomaga:

przejść od codziennych spraw do treningu;
uświadomić sobie napięcie, emocje i rozproszenie uwagi;
przywrócić spokojny oddech po wysiłku;
odtworzyć w myślach poznany materiał;
ćwiczyć powrót uwagi do wybranego obiektu.

Celem nie jest „oczyszczenie umysłu” ani osiągnięcie niezwykłego stanu. Uczymy się świadomie zauważać to, co się dzieje, i wracać do praktyki z konstruktywnym nastawieniem emocjonalnym, bez oceniania ani krytykowania siebie.

Przed treningiem medytacja pomaga przejść do skupionej pracy w stanie możliwie sprzyjającym przyswajaniu nowych umiejętności — tak zwanym stanie przepływu (flow).

Po treningu pomaga obniżyć pobudzenie, zauważyć stan ciała i utrwalić zdobyte doświadczenie.

W praktykach dynamicznych obiektami uwagi stają się ruch, dystans, partner i własne reakcje. Zadanie pozostaje takie samo: zachować obecność w chwili bieżącej, nie tracąc zdolności wyboru działania.

Pozycja

Specjalna pozycja nie jest konieczna. Liczą się stabilność, swobodny oddech i brak bólu.

Można siedzieć na krześle, poduszce lub podłodze. Stopy albo kolana powinny mieć pewne podparcie. Kręgosłup zachowuje naturalne ułożenie, barki i twarz są rozluźnione, a ręce spoczywają bez napięcia. Oczy można zamknąć lub pozostawić lekko otwarte.

Lotos nie świadczy o poziomie praktyki. Jeśli pozycja powoduje ból, drętwienie lub nadmierne napięcie stawów, zmień ją. Można medytować na leżąco, ale łatwiej wtedy zasnąć.

Co jeszcze może pomóc?

Warto rozpoczynać praktykę od tej samej sekwencji działań. Z czasem znajoma pozycja ciała i ułożenie dłoni mogą stać się sygnałem do przełączenia uwagi. Wybierz jedną wygodną pozycję i staraj się regularnie z niej korzystać.

Muzyka może pełnić podobną funkcję, szczególnie gdy w otoczeniu stale pojawia się hałas. Krótkie skupienie na muzyce pomaga dostroić słuch do głównego dźwięku lub rytmu zamiast do rozpraszających bodźców. Najlepiej wybierać łagodną muzykę o równym rytmie i bez słów, aby tekst nie narzucał dodatkowych obrazów. Preferowana jest muzyka instrumentalna; jeśli jest elektroniczna, można wybrać brzmienie zbliżone do naturalnego.

Przed medytacją skieruj wzrok pod zamkniętymi powiekami ku górze, pod kątem 20–45 stopni. Może to sprzyjać koncentracji i odprężeniu.

Podczas medytacji skieruj wewnętrzne spojrzenie ku tyłowi głowy: może to pomóc pogłębić stan.

Spróbuj prześledzić myśl wstecz — aż do jej początku. Może to działać uspokajająco. Stosuj jednak tę metodę ostrożnie: u osoby skłonnej do ruminacji może ona nasilić uporczywe krążenie myśli.

Podstawowa praktyka

Wybierz spokojne miejsce i ustaw minutnik na 5–10 minut.
Przyjmij stabilną, wygodną pozycję.
Wykonaj kilka naturalnych wdechów i wydechów, bez celowego pogłębiania oddechu.
Skieruj uwagę na odczucia związane z oddechem — na przykład ruch brzucha lub przepływ powietrza przez nozdrza.
Gdy zauważysz rozproszenie, spokojnie je odnotuj i wróć uwagą do oddechu.
Na koniec poczuj ciało i przestrzeń wokół, otwórz oczy i powoli wróć do ruchu.

Myśli pojawiające się podczas medytacji nie są błędem. Zauważenie rozproszenia i powrót uwagi do wybranego obiektu stanowią podstawę ćwiczenia.

Paradoksalnie, podobnie jak zatrzymanie ostrza przed celem rozwija precyzję i kontrolę ataku, tak „zatrzymywanie myśli” może rozwijać lepszą kontrolę nad własną świadomością w codziennych zadaniach.

Krótka, spokojna praktyka jest zwykle dobrze tolerowana, ale medytacja nie jest całkowicie pozbawiona ryzyka. U niektórych osób może nasilić lęk, obniżony nastrój, przykre wspomnienia, poczucie odłączenia lub inny dyskomfort.

Jeśli stan staje się nieprzyjemny albo trudny do opanowania, przerwij praktykę, otwórz oczy i wróć do zwykłej aktywności. Przy powtarzających się silnych reakcjach skonsultuj się z wykwalifikowanym specjalistą.

Dodatkowe praktyki

Rozwijanie wyobraźni barwnej i przestrzennej.
Rozwijanie wyobraźni zmysłowej obejmującej wszystkie pięć zmysłów.
Medytacja dynamiczna — ćwiczenie „Przepływ Mocy”.

Rozszerzone informacje są dostępne dla zarejestrowanych członków klubu.